Google`ın yaratıcıları Larry Page ve Sergey Brin.

Sanal devrimin etkisinin gerçek boyutları yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı. İnternet, bu kadar kısa zamanda, alışverişten uçak rezervasyonlarına, günlük yazılarından müziğe kadar yaşama biçimlerimizi tamamen değiştirdi.

Hatta o kadar kanıksandı ki artık farkında bile olmadan hayatımıza yön veriyor. Aşağıda, "web"in 15. yılı şerefine Observer yazarları tarafından hazırlanan "en etkili siteler" derlemesi var.

1. eBay.com (açık artırma ve alışveriş sitesi)
Pierre Omidyar, 1995`te nişanlısının oyuncak koleksiyonunu büyütme kaygılarını gidermek için eBay`i kurdu. Öncellikle Silicon Valley`de bulunan eBay, birkaç yıl içinde halka açıldı ve şu an sadece ABD`de 10 milyonu aşkın kullanıcısı var. eBay silah, mektup damgalama makinesi, havai fişek, hayvan satmıyor ama onun dışında neredeyse her şey var: ev, iş, kullanılmış iç çamaşırı, favori...

2. wikipedia.com (ansiklopedi)
Jimmy Wales, Alabama`da okul hayatı boyunca okurken saatler harcadığı ansiklopedilerde tanıdık hüsranlarla karşılaştı: Yaklaşımları eskiydi, güncellenmediği için geçerliliğini yitirmişti ve kullanımları zordu. 2001`de Wikipedia ile sorunu çözdü. Wikipedia, parasız online bir ansiklopediydi ve öncekilerden farklı olarak okumak ve özellikle düzeltmek isteyen herkese açıktı. Ancak, sonraları, Robert Kennedy üzerine hakaret içeren bir makalenin fark edilmeden aylarca kalması tepki çekti. Suistimal edilme ihtimali üzerine Wales, "bu çok ender olan bir şey, olduğunda da diğer kullanıcılar tarafından düzeltiliyor." diyor.

3. napster.com (dosya paylaşım)
1999`da Shawn Fanning, üniversitedeyken, arkadaşlarıyla müzik dosyalarını paylaşmak amacıyla Boston`da Napster`ı kurdu. Bu tamamiyle illegaldi ve büyük plak şirketlerinin hücumuna uğradı. 2000`de 70 milyonun üzerinde kayıtlı kullanıcısı vardı. Hemen ardından plak şirketleriyle davalık oldu ve anlaşmaya varıldı. Alman dev şirket Bertelsman tarafından satın alındı, kapatılmadı ama paralı hale getirildi, yasallaştı. İllegal olduğu dönemde, müziği parasız ulaşılabilir hale getirme fikrini popüler kıldı. Fakat sanıldığının aksine sanatçılara zararı dokunmadı tersine çok fazlasının kariyerlerini başlatmış oldu.

4. youtube.com (video paylaşım)
Chad Hurley ve Steve Chen, San Mateo`nun bir garajında çalışırlarken komik videoları indirmenin ve paylaşmanın kolay yollarını arıyorlardı. YouTube, 2004`te böylece yaratıldı. YouTube şimdilerde günde 100 milyon videonun izlendiğini iddia ediyor. Site kısa süre içinde eski videolardan evde çekilmiş olanlara, 70`lerdeki şovlarda kırılan potlara birçok görüntünün paylaşıldığı bir yer haline geldi. Tabii tüm televizyon stüdyoları telif hakına sahip arşivlerini paylaşma fikrini hemen benimsemedi. "Çalmak değil amacımız. Siteden kaldırmamızı istediklerinde kaldırıyoruz." diyor Chen.

5. myspace.com (iletişim)
2003`te Chris DeWolfe ve Tom Anderson, MySpace`i eski okul arkadaşlarıyla haberleşmek için kurdular. Birden "arkadaş bulma" sitesine dönüşen MySpace, sadece İngiltere`de 100 milyon üyeye ulaştı. Varolan online iletişim sitelerinin özelliklerini tek sitede toplamayı planlayan çift, siteye "günlük", "arkadaş arama", "ilan" ve "olay" gibi özellikler eklediler ve site gittikçe büyüdü Eklenenlerden biri olan müzik yükleme ve indirme sonucu, (ünlü örneklerden) Arctic Monkeys gibi birçok grubun dünyaya açılmasını sağladı.

6. amazon.com (alışveriş)
Jeff Bezos, dünyanın en büyük kitabevine isim olarak Amazon`u seçti çünkü büyük ve durdurulamaz anlamına gelen bir şeye ihtiyacı vardı. İlk ofis 1994`te Seattle`ın banliyölerinden birinde açıldı. 1999`da Bezos, Time tarafından senenin adamı seçilince site iyice adını duyurdu. Amazon ikinci el kitap satımını sürdürdü, fiyatları düşük tuttu ve şimdi kitap dışında da birçok şey, özellikle CD ve DVD satıyor.

7. salon.com (online medya)
Salon, bir grevin sonucu olarak ortaya çıktı. San Francisco Examiner 1994`te kapatılınca birkaç gazeteci HTML öğrenerek gazete yapma işine girişti. Bu girişimin "özgürleştirici" olduğunu düşünüyorlardı. Examiner`ın sanat editörü David Talbot, böylece işini bıraktı ve hep planladığı online makale işine girişti. Salon, kitaplar üzerine yorum yapılan bir siteydi fakat kısa zamanda editörler daha fazla gazetecilik yapmak gerektiğini fark ettiler. Talbot`a göre online gazetecilik asıl Prenses Diana`nın ölümü ve Lewinsky skandalıyla başladı çünkü böyle olaylar daha çabuk kavranıyor ve tepki alıyordu. Dedikodu yanı vardı ve kendi kendini güncelleyebiliyordu. Hatta işin içine liderler bile katılıyordu. Salon, çoğu kez finansal problemler yaşadı, bir abonelik sistemi ve online reklamlar sayesinde kurtuldu. O dönemlerde Talbot, Salon`a rakip olarak the New York Times gibi büyük medya organizasyonlarını görüyordu. Şimdi de oyunun başında kalmak için çabalıyor.

8. google.com (arama motoru ve medya şirketi)
Larry Page ve Sergey Brin 1998`de farklı bir arama metodu geliştirdi. Onların metodu, aranılan terimin bir sayfada kaç kere bulunduğunu sıralamak yerine, bir sitenin diğer siteler tarafından ne sıklıkla referans gösterildiğini ölçüyordu. Sade bir tasarımı olması da, siteyi daha hızlı ve daha ulaşılır kılıyordu. Site büyüdükçe kolları da uzadı. E-postadan (Gmail), haberlere (Google news), bedava telefondan (Google Talk), fiyat karşılaştırmalarına (Froogle) kadar çok fazla alana yayıldı. Ama en dikkati çeken, dünyaya dair, gerçeğe oldukça yakın bilgilerin detaylı bir biçimde sunulduğu Google Earth`ün kurulması oldu.

9. yahoo.com (arama motoru ve medya şirketi)
Yahoo! da Google gibi Standford Üniversitesi mezunları tarafından kuruldu. Jerry Yang ve David Filo`nun hobi olarak başlattıkları portal, en popüler arama motoru haline geldi. Bugünlerde Google, Yahoo!`nun ününe gölge düşürmüş durumda. Yahoo! da arama alanında ünlendikten sonra e-posta, haber, oyun, alışveriş gibi servislere el attı. Geocities, Broadcost.com gibi siteleri satın aldı. Google`a rağmen Yahoo! hâlâ mücadeleci.

10. easyjet.com (havaalanı işlemleri)
Stelios (kendisi "soyadsız ünlüler" adlı kervana dahil bir menajer), babasından aldığı parayla ikinci el iki tane Boeing kiraladı ve İngiltere`den İskoçya`ya 29 Pound`a uçuşlar düzenlemeye başladı. Ardından birkaç arkadaşıyla bu ucuz uçuşları easyJet adıyla internete taşıdı (şimdi Türkiye`ye de var). Uçakların üzerine telefon numarasını da yazınca işler büyüdü. Siteyi böylece bilet rezarvasyonuna açtılar ve ardından da easyInternetcafe`yi kurdular.

Bilgi evrenimiz üzerindeki tüm bu değişimler sadece 15 senede oldu. İnternete erişimimizi sağlayan grafik web tarayıcıları 1993`te ortaya çıktı. Şimdi ise ne kadar büyük olduğu bilinemeyen bir ağ, tüm hayatımızı etkiliyor.